Hét kennisplatform voor slimme & duurzame installatietechniek
Voortdurend wijzigende regels en complexe vergunningsprocedures bemoeilijken het werk van architecten. Dat opdrachtgevers steeds vaker afhaken, zet dan weer de rendabiliteit van ontwerpbureaus onder druk. Kati Lamens, voorzitter van NAV (Netwerk Architecten Vlaanderen), pleit daarom voor een fundamenteel andere aanpak: minder administratieve verplichtingen en meer ruimte voor creatieve en inventieve oplossingen die dezelfde doelstellingen realiseren.
Kati Lamens: “De bouwsector krimpt door een hele reeks factoren die we niet in de hand hebben. Absurd lange vergunningstermijnen, de geopolitieke situatie en stijgende prijzen leiden tot onzekerheid bij opdrachtgevers en investeerders. We hebben nog nooit zoveel dossiers zien stilvallen. Regelmatig beslissen opdrachtgevers om een mooi project on hold te zetten of zelfs de stekker eruit te trekken, omwille van een vergunningsprobleem, oplopende kosten of een combinatie van die twee.”
“Steeds vaker zien we een opeenstapeling van vergunningstechnische eisen die elkaar tegenspreken”, geeft ze een voorbeeld van zo’n vergunningsprobleem. “Als architecten zoeken we dan altijd naar oplossingen. Dat vereist veel studiewerk en herhaaldelijk overleg met de dienst Ruimtelijke Ordening, telkens gevolgd door planaanpassingen. De opdrachtgever vraagt zich terecht af waarom hij dat moet blijven betalen, aangezien het de overheid is die vaak onuitvoerbare regelgeving in het leven roept. Ook daardoor komt de rendabiliteit in de hele sector onder druk te staan.”
Die toenemende regeldruk bemoeilijkt volgens Kati Lamens ook de energietransitie in de bouwsector, vooral bij renovatie- en vernieuwbouwprojecten. “Wat nieuwbouwprojecten betreft, is er nog weinig discussie tussen opdrachtgevers en architecten. Daar streeft men naar een klimaatbestendig project dat rekening houdt met circulaire economie en alle vereisten van de energietransitie”, klinkt het. “Maar wat renovatie en vernieuwbouw betreft, is er een overdreven regelneverij vanuit alle mogelijke Vlaamse administraties. Regelgeving wordt zeer theoretisch uitgewerkt in verordeningen en er is nauwelijks overleg met de architecten. Om een voorbeeld te noemen: alles wat energievereisten betreft, wordt door VEKA uitgewerkt, terwijl OVAM bevoegd is voor de uitwerking van de toekomstige circulariteitseis voor materiaalgebruik. Voor ons horen beide onlosmakelijk samen. Het is dan ook onzin dat beide instanties software ontwikkelen, los van elkaar. Moeten werken met twee afzonderlijke softwarepakketten voor één project zal voor opdrachtgevers opnieuw kostenverhogend werken.”
“Daar komt nog bovenop dat het beleid wispelturig is, met regels die steeds weer worden aangepast, subsidiëringsregimes die veranderen en banken die hun eigen voorwaarden opleggen voor leningen. Men houdt geen enkele rekening met wat dat allemaal betekent voor de eindgebruiker: die heeft geen enkele vrijheid meer in de keuze en volgorde van zijn investeringen.”
Om die problemen aan te pakken, pleit NAV voor een fundamenteel andere benadering van de regelgeving. “Administratieve vereenvoudiging”, is Kati Lamens resoluut. “Als architectenvereniging pleiten we voor minder verordeningen en meer doelgerichte regelgeving. Kijk bijvoorbeeld naar de Hemelwaterverordening. Voor het kleinste project moeten we een studie maken over hoe we het hemelwater gaan recupereren en afvoeren, waar we voldoende infiltratieoppervlak kunnen voorzien, enzovoort. In sommige situaties zijn de theoretische modellen om een vergunning te bekomen in de praktijk niet realiseerbaar, terwijl wij met inventieve oplossingen wel hetzelfde doel kunnen bereiken. Die studies horen niet thuis in het vergunningsdossier, maar in het uitvoeringsdossier. Mocht de overheid ook zo denken, dan zouden vergunningsdossiers eenvoudiger worden, minder overleg vergen en zou er minder technische expertise nodig zijn bij de ambtenaren die ze behandelen. Een win-win voor iedereen.”
“Ik begrijp dat de overheid erop wil toezien dat wat gevraagd wordt, uiteindelijk ook gerealiseerd wordt. Maar die conformiteit kan men perfect laten attesteren op het einde van het traject, naar analogie met de keuring om een aansluiting op de riolering te krijgen.”
De aanhoudende druk op de rendabiliteit heeft volgens Kati Lamens ook gevolgen voor de manier waarop architectenbureaus zich organiseren. “Als je dossier on hold wordt gezet, heeft dat een onmiddellijke impact op de werkplanning. De consolidatiegolf in de architectuursector is al langer aan de gang en zal niet stilvallen: waar architectenbureaus vroeger vooral voor afzonderlijke projecten samenwerkten, zoeken ze nu vaker langdurige samenwerkingsverbanden of gaan ze op in grotere organisaties. Dat is ook het gevolg van het feit dat publieke opdrachtgevers steeds meer eisen opleggen bij wedstrijden. Soms gaat dat over zware financiële garanties of heel specifieke referenties die niet elke architect kan bieden.”
Tegelijk blijft er volgens de NAV-voorzitter ook een belangrijke rol weggelegd voor kleinere kantoren die hun roeping vinden in de kleinschalige woningbouw en de complexiteit van renovatieprojecten. “Beide blijven perfect naast elkaar bestaan.”
Het is voor Kati Lamens dus duidelijk wat er tegen 2030 fundamenteel moet veranderen zodat architecten en de bouwsector hun rol ten volle kunnen vervullen: “Met stip op één: een eenvoudiger regelgevend kader. Zo heeft de Vlaamse overheid een beleidsplan opgesteld om de bouwshift te realiseren, met mogelijkheden om op sommige plekken denser en hoger te bouwen, zodat er meer open ruimte overblijft. Helaas zien we dat lokale besturen via hun eigen regelgeving die doelstellingen fnuiken. Dat zou niet langer mogen. Bovendien: hoe eenvoudiger en eenduidiger de regelgeving, hoe meer rechtszekerheid voor de aanvrager, hoe minder afwijkingsaanvragen, hoe makkelijker projecten vergund geraken en hoe sneller er een oplossing komt voor het tekort aan betaalbare woningen.”
“En tot slot willen we af van de concurrentie die de overheid ons aandoet. Als gevolg van de toenemende regelgeving zien verbouwers door het bos de bomen niet meer en heeft men dan maar nieuwe ‘renovatiecoaches’ in het leven geroepen om hen bij te staan. Dat is absurd. Bovendien kijken die coaches doorgaans enkel naar de energetische verbeteringen, waardoor onderliggende gebreken uit beeld blijven. Dat bewijst eens te meer dat de begeleiding van verbouwers een taak voor architecten is”, besluit ze.
