Hét kennisplatform voor slimme & duurzame installatietechniek
De hittegolf van eind juni was de dodelijkste sinds het begin van de metingen: 1.747 mensen stierven meer dan gemiddeld, waarvan bijna 500 in woonzorgcentra. Terwijl het land debatteert over hitteplannen en airco in zorginstellingen, werkt een beroepsgroep vandaag in de luwte overuren om koelinstallaties draaiende te houden of opnieuw op te starten: de koeltechniekers. Frixis, de Belgische Vereniging van de HVAC-R-sector, vraagt erkenning voor die rol en waarschuwt dat het nijpende tekort aan technici de veerkracht van ons land tegen hitte rechtstreeks ondermijnt. Want achter die cijfers schuilt een technische realiteit die zelden in beeld komt: zonder betrouwbare koeling lopen de risico’s snel op.
Een hittegolf is voor de koeltechnische en luchtbehandelingssector wat een storm is voor de nutsbedrijven. Installaties draaien dag en nacht op maximaal vermogen, vaak in omstandigheden waarvoor ze nooit voor gedimensioneerd zijn. Condensors raken oververhit, compressoren vallen uit, koelvermogen zakt weg net wanneer het het hardst nodig is.
Wanneer dat gebeurt, trekken koeltechniekers naar plaatsen waar uitval geen ongemak is, maar een reëel risico:
“Als het buiten 35 graden is, ziet niemand de mensen die op een dak staan om een koelgroep opnieuw aan de praat te krijgen,” stelt Herwig Coppens, voorzitter van Frixis. “Toch is dat precies wat er de voorbije weken gebeurd is en momenteel nog steeds gebeurt, in ziekenhuizen, rusthuizen, fabrieken, productiebedrijven en serverruimtes. Zij zijn de stille helden van deze zomer.”
Frixis waarschuwt al jaren voor een nijpend tekort aan koeltechnici. De voorbije weken toonden wat dat tekort concreet betekent: interventietermijnen die oplopen, technici die dubbele shifts draaien, bedrijven die moeten kiezen welke klant eerst geholpen wordt.
Het tekort is structureel. Een aanzienlijk deel van de technici bereikt de komende jaren de pensioenleeftijd, terwijl de vraag naar koeling, warmtepompen en energie-efficiënte klimaatinstallaties net versnelt. Elke discussie over airco in woonzorgcentra, koelte-eilanden of hittebestendige scholen loopt uiteindelijk vast op dezelfde vraag: wie plaatst, onderhoudt en herstelt al die installaties?
Een belangrijke oorzaak is dat koeltechnische opleidingen nog te weinig bekend zijn bij jongeren en bovendien door steeds minder scholen worden aangeboden. De opleidingen vragen een aanzienlijke investering in gespecialiseerde installaties en praktijkmateriaal, wat de organisatie ervan bemoeilijkt. Nochtans biedt de sector heel wat troeven: uitstekende werkzekerheid, een aantrekkelijk loon, veel afwisseling en ruime doorgroeimogelijkheden in een snel evoluerende en maatschappelijk relevante sector.
“Beleidsmakers kunnen morgen beslissen dat elk woonzorgcentrum gekoeld moet worden. Maar zonder voldoende opgeleide technici blijft dat een intentie op papier,” aldus Herwig Coppens.
Meer koeling betekent niet automatisch betere koeling. Slecht ontworpen of slecht onderhouden installaties verbruiken meer energie dan noodzakelijk, vallen sneller uit bij extreme temperaturen en verhogen de piekbelasting van het elektriciteitsnet, precies op de warmste momenten van de dag. Correct gedimensioneerde en professioneel onderhouden installaties doen het omgekeerde: ze zijn beter gedimensioneerd en werken daardoor betrouwbaarder met minder energie en dus minder risico op uitval.
Daarbovenop wordt de sector geconfronteerd met steeds strengere Europese regelgeving rond koelmiddelen, evoluerende energienormen en snelle technologische innovatie. Permanente bijscholing is geen luxe, maar een voorwaarde om veilige en performante installaties te garanderen.
Als kwaliteitslabel ondersteunt Frixis haar leden in permanente vorming, actuele kennis van regelgeving en technologische ontwikkelingen. Daarnaast zet de vereniging actief in op het enthousiasmeren van jongeren voor het beroep, onder meer via samenwerking met onderwijsinstellingen en een thesisprijs, en werkt Frixis mee aan het Warmtepompcharter van Vlaanderen.
“Klimaatverandering maakt hittegolven frequenter en intenser. Koeltechniek verschuift daarmee van comfort naar volksgezondheid,” besluit Herwig Coppens. “Onze technici verdienen dezelfde erkenning als andere essentiële beroepen. En jongeren die vandaag kiezen voor dit vak, kiezen voor een beroep dat er letterlijk toe doet: technisch uitdagend, maatschappelijk relevant en met werkzekerheid voor decennia.”
Sciensano stelde tussen 18 juni en 1 juli een oversterfte van bijna 48 procent vast, goed voor 1.747 bijkomende overlijdens. Het is de zwaarste sterfte tijdens een hittegolf sinds het begin van de analyses in 2000. De piek viel op zaterdag 27 juni, met 641 overlijdens op één dag, meer dan het dubbele van een normale dag.
Opvallend: de hitte trof alle leeftijdsgroepen. Ook bij mensen jonger dan 65 vielen 280 extra sterfgevallen. In woonzorgcentra ging het om 498 overlijdens meer dan gewoonlijk. De verschillen tussen de gewesten waren groot, met een oversterfte van 76 procent in Wallonië, 61 procent in Brussel en 31 procent in Vlaanderen.
