Hét kennisplatform voor slimme & duurzame installatietechniek
Vanaf 1 januari 2027 geldt een nieuwe Europese regel voor monoblockwarmtepompen. Nieuwe toestellen met een nominaal vermogen tot 50 kW mogen dan alleen nog op de markt worden gebracht als het gebruikte koudemiddel een zogeheten Global Warming Potential (GWP) van minder dan 150 heeft. Daarmee verdwijnen klassieke HFK-koudemiddelen – synthetische koelgassen gemaakt van koolstof, fluor en waterstof – zoals R32 en R410A uit dat marktsegment. Opvallend is dat de sector, die al enige tijd de vlucht vooruit genomen heeft, vrijwel unaniem kiest voor R290, hoewel de regel meerdere alternatieve koudemiddelen toelaat.
De nieuwe Europese regel voor monoblockwarmtepompen vloeit voort uit de Europese F-gassenverordening, die op 11 maart 2024 in werking trad en gefaseerd over meerdere jaren verschillende verbodsbepalingen oplegt die het gebruik van HFK-koudemiddelen moet beperken. Want die koudemiddelen hebben dan wel geen invloed op de ozonlaag, sommige varianten hebben wel een bijzonder hoog GWP. Ze dragen met andere woorden sterk bij aan de opwarming van de aarde. Zo bedraagt het GWP van R410A meer dan 2.000 en dat van R32 ongeveer 675. Ter vergelijking: R290, ook gekend als propaan, heeft een GWP van slechts 3.
Monoblockwarmtepompen krijgen vanaf 1 januari volgend jaar dus te maken met een duidelijke grenswaarde wat GWP betreft. Al geldt de verplichting niet voor álle monoblockwarmtepompen. De nieuwe regel viseert alleen nieuwe toestellen met een nominaal vermogen tot 50 kW. Die mogen vanaf volgend jaar alleen nog op de markt worden gebracht met een koudemiddel waarvan het GWP lager ligt dan 150. Enkel wanneer veiligheidsvoorschriften het gebruik van een koudemiddel met een lagere GWP onmogelijk maken, voorziet de verordening in een beperkte uitzondering.
Bestaande installaties met monoblockwarmtepompen met een nominaal vermogen tot 50 kW blijven dus buiten schot. Die warmtepompen mogen gewoon in gebruik blijven en ook onderhoud blijft mogelijk, zij het onder steeds strengere voorwaarden.
In theorie bestaan er meerdere koudemiddelen met een voldoende laag GWP – ook enkele HFK’s. Toch kiezen vrijwel alle grote warmtepompfabrikanten anticiperend op de nakende regel voor hun monoblockwarmtepompen tot 50 kW – en in mindere mate ook al voor hun splitwarmtepompen en grotere warmtepompen – vandaag voor R290. Daarvoor bestaan verschillende redenen.
In de eerste plaats voldoet R290 ruimschoots aan de huidige GWP-limiet. Zoals reeds aangehaald heeft het koudemiddel een GWP van 3. Daarmee blijft het ook bestand tegen eventuele toekomstige verstrengingen van de regelgeving. Fabrikanten vermijden zo dat ze binnen enkele jaren opnieuw hun volledige productgamma moeten herontwikkelen.
Daarnaast biedt propaan uitstekende thermodynamische eigenschappen; warmtepompen op R290 halen zonder grote efficiëntieverliezen relatief hoge aanvoertemperaturen. Daardoor lenen ze zich niet alleen voor nieuwbouw, maar ook voor renovaties waarbij bestaande radiatoren behouden blijven. Tegelijk blijven de seizoensrendementen hoog, wat zowel de energieprestaties als de exploitatiekosten ten goede komt. Tot slot is R290 vandaag ook gewoon breed beschikbaar.
De overstap naar propaan brengt nieuwe aandachtspunten met zich. R290 behoort immers tot veiligheidsklasse A3, wat betekent dat het koudemiddel net als HFK’s een lage toxiciteit heeft, maar in tegenstelling tot HFK’s wel sterk ontvlambaar is. Daardoor gelden strengere voorschriften voor ontwerp, installatie, onderhoud en herstellingen. Aspecten zoals de maximale koudemiddelvulling, de opstellingsplaats, ventilatie en de aanwezigheid van mogelijke ontstekingsbronnen krijgen een veel grotere rol dan vroeger.
De opleiding van installateurs verandert in die zin: de nieuwe Europese regelgeving introduceert uitgebreidere certificeringsvereisten voor technici die werken met alternatieve koudemiddelen, waaronder propaan.
De F-gassenverordening beperkt zich overigens niet tot het productverbod. Ze bouwt ook de hoeveelheid HFK-koudemiddelen die producenten en importeurs in Europa op de markt mogen brengen stelselmatig af via het zogeheten HFK-quotasysteem. Daardoor worden HFK’s schaarser en gevoeliger voor prijsstijgingen. Vanaf 2026 betalen producenten en importeurs bovendien een vergoeding van 3 euro per ton CO₂-equivalent voor de toewijzing van die quota. Hoewel dat geen rechtstreekse belasting is voor installateurs of eindgebruikers, kan de maatregel de marktprijs van HFK-koudemiddelen wel nog verder opdrijven. De overstap naar alternatieve koudemiddelen is daardoor niet alleen een ecologische keuze, maar ook een economische en strategische. Naast het opleggen van het productverbod en de bevordering van de afbouw van HFK’s via het Europese quotasysteem scherpt de F-gassenverordening ook de verplichtingen rond onder meer documentatie, lekcontrole en terugwinning verder aan.
Kortom, de nieuwe Europese regel voor monoblockwarmtepompen en de F-gassenverordening waarin ze kaderen, zullen de warmtepompmarkt ingrijpend veranderen. Waar je echter zou verwachten dat de discussie vooral zou gaan over welk alternatief voor HFK-koudemiddelen de norm wordt – Europa legt dus immers alleen een maximale GWP-grens op en laat daarmee ruimte voor verschillende alternatieven – lijkt die vraag vandaag grotendeels beantwoord: R290 ontpopt zich tot de nieuwe standaard voor residentiële warmtepompen en zal naar verwachting ook in andere vermogensklassen een steeds belangrijkere rol spelen. De te verwachten discussie is er een in het verlengde daarvan en zal gaan over hoe installateurs veilig, efficiënt en volgens de geldende voorschriften aan de slag kunnen met R290.
