PODCAST: Systeemwater in HVAC-installaties: oorzaken van problemen en oplossingen voor betere prestaties 

Transcript

[00:04] Introductie en belang van systeemwater 
Wouter Polspoel: Welkom bij een nieuwe aflevering van de Installatie en Bouw podcast. Water zit in elke verwarmings- en koelinstallatie, maar is eigenlijk zelden het centrum van de aandacht. Nochtans bepaalt net dat ogenschijnlijk banale systeemwater vaak de prestaties, levensduur en betrouwbaarheid van de installatie. Vandaag ga ik erover in gesprek met Yves Desplenter van Fernox. Wat loopt er precies fout in de praktijk? Waarom blijft die thema onderschat? En vooral, hoe pak je het structureel aan? Dag Yves. 
Yves Desplenter: Dag Wouter. 
Wouter Polspoel: Allereerst Yves, kan je Fernox kort even voorstellen? 

[00:35] Voorstelling van Fernox 
Yves Desplenter: Fernox is een Engels bedrijf gespecialiseerd in waterbehandeling voor verwarming, koeling, zonnepanelen, warmtepompen. En dat doen we zowel op een chemische manier als met behulp van andere middelen zoals een magneetfilter. 

[00:50] Onderschattingsprobleem van waterkwaliteit 
Wouter Polspoel: Ja, dank u wel. Je hebt net deelgenomen, Yves, aan een rondetafelgesprek dat we hebben opgenomen over het thema, waarvan de neerslag te lezen is in het tweede nummer van Installatie en Bouw van dit jaar. In dat rondetafelgesprek viel vooral op dat de kwaliteit van systeemwater in verwarming- en koelinstallaties vaak pas aandacht krijgt wanneer er problemen op duiken. Waarom blijft systeemwaterkwaliteit volgens jou zo’n onderschat thema? 
Yves Desplenter: Heel vaak gaan installateurs enkel ingrijpen als er inderdaad problemen zijn. De sector nochtans weet dat er bij onbehandeld cv-water heel vaak problemen gaan opduiken en dat preventieve actie nodig is. En gelukkig zien we dat door meer begeleiding, zowel van fabrikanten van ketels als van warmtepompen, als specifieke begeleiding uit de sector, installateurs meer en meer stappen zetten in de juiste richting. 

[01:51] Mythe rond zwart water 
Wouter Polspoel: Oké. Is er een bepaalde uitspraak of vaststelling uit dat rond de tafel gesprek dat jou is bijgebleven? 
Yves Desplenter: De hardnekkige mythe in onze sector is dat zwart water is dood water is goed water. Ik ben blij dat we samen met fabrikanten van de warmtepompen een duidelijke stap zetten. Vervuiling hoort niet thuis in een cv-installatie en zeker niet in een installatie met een warmtepomp. Vuil water kan nooit goed water zijn, zwart of niet. 

[02:26] Oorzaken van problemen in HVAC-installaties 
Wouter Polspoel: Duidelijk. Als je één technisch mechanisme moet aanwijzen dat het vaakst aan de basis ligt van problemen in de HVAC-installaties, welk zou dat dan zijn? Is dat magnetietvorming, 
Yves Desplenter: zuurstofinslag, kalkafzetting, slip? Heel vaak zie je dat dat fenomenen zijn die hand in hand gaan. Het begint heel vaak met een lichte vorm van kalkafzetting. Dat probeert men te behelpen door te gaan spoelen. Spoelen nadien vullen met vers water. Vers water, lucht en zuurstof, vandaar corrosie, vandaar slibvorming. Dus het ene effect werkt het andere in de hand als je de verkeerde kant uit gaat. Ja, het is zelden een van de fenomenen die ik noemde is zelden de oorzaak. Het is meestal een samenspel van meerdere. 

[03:01] Samenspel van factoren 
Wouter Polspoel: En wat gebeurt er dan concreet in een installatie wanneer er magnetiet of slip of een van de problemen die we genoemd hebben ontstaat? Waar in het systeem loopt het dan meestal mis? 
Yves Desplenter: Er zijn verschillende cruciale onderdelen in een cv-installatie. Heel vaak zie je dat de pomp begint minder performant te worden bij het rondcirculeren van het water, regelorgaan en driewegkleppen komen vast te zitten, druksensoren gaan foutmeldingen geven, de ketel gaat uiteindelijk in storing of de warmtepomp heeft onvoldoende debiet. Dus ook daar zie je dat meerdere onderdelen echt wel gevoelig zijn voor vervuiling, kalkschilfers. 

[04:01] Gevoeligheid van warmtepompen 
Wouter Polspoel: Je sprak nu over warmtepompen en ketels, maar als ik het goed begrepen heb, dan is het wel zo dat warmtepompen en andere lage temperatuur systemen gevoeliger zijn voor een slechte waterkwaliteit dan klassieke ketelinstallaties, dat klopt? 
Yves Desplenter: Dat is inderdaad zo. 

[04:15] Oorzaken van verhoogde gevoeligheid 
Wouter Polspoel: En waarom precies? 
Yves Desplenter: Als je kijkt naar warmtepompen, die gaan minder gemakkelijk de lucht uit een installatie kunnen halen zoals dat bijvoorbeeld een klassieke gaswandketel met een microbellen-ontluchter kan. In de praktijk betekent dat dat je heel vaak in een huishoudelijke warmtepompnet zit je met een installatie die heel veel lucht en dus ook heel veel zuurstof kan bevatten en heel gevoelig is voor corrosie. 
Wouter Polspoel: En dat heeft dan dus te maken met de lagere temperatuur? 
Yves Desplenter: Onder andere met de lagere temperatuur, maar ook door het feit dat je veel met vloerverwarming zit, zit je met een groot aandeel aan kunststofleiding. Maar meestal ergens toch nog wel enkele onderdelen in metaal. En die krijgen dan gefocust de zuurstofoverzicht heen met lokaal heel veel corrosie. 

[05:08] Gevoeligheid van componenten 
Wouter Polspoel: Ja, en het is ook wel zo dat de leidingen bij een systeem op lage temperatuur, dat die smaller zijn dan in klassieke cv-installaties of klopt dat niet helemaal? En dat die daardoor ook gevoeliger zijn voor problemen. Niet zozeer 
Yves Desplenter: de leidingen, maar wel als je kijkt naar een warmtepomp, daar is de warmtewisselaar. Dat zijn inderdaad heel specifieke kleine kanalen en die zijn inderdaad heel gevoelig voor lichte vormen van vervuiling. Vaak zie je ook dat een warmtepomp een ingebouwde zeeffilter geeft, die dan ook heel snel geleidelijk kan verstoppen, waardoor er minder circulatie en minder energie rendement over je warmtepomp. 

[05:52] Rol van waterkwaliteit bij storingen 
Wouter Polspoel: Ja, oké. Wanneer jullie met Fernox installaties analyseren die slecht presteren, hoe vaak blijkt de waterkwaliteit dan uiteindelijk de oorzaak of een belangrijke factor? 
Yves Desplenter: Heel vaak worden wij ter plaatse geroepen als er inderdaad problemen zijn. Dus in die zin zitten we heel vaak langs de kant waar dat klappen vallen. En dan zie je dat in 9 op de 10 gevallen waterkwaliteit een deel van het probleem is. Het is natuurlijk ook zo, als er fundamentele ontwerpfouten in een installatie zijn, dat ga je met waterkwaliteit alleen niet oplossen. Maar omgekeerd is het ook zo. zelfs al heb je een goed aangelegd ontworpen systeem, de kwaliteit van het water heeft altijd een impact op de totale werking van je installatie. 

[06:40] Risico’s bij renovaties 
Wouter Polspoel: Bij renovaties worden warmtepompen vaak aangesloten op bestaande circuits. Brengt dat specifieke risico’s mee voor de systeemwaterkwaliteit? 
Yves Desplenter: Absoluut. Als we gaan kijken naar vernieuwbouw, waarbij dat een deel van de installatie wordt behouden, en dat kunnen oftewel de radiatoren of de leidingen zijn, omwille van de economische kost om de installatie volledig te vernieuwen, dan zie je dat op een installatie van vijftien of vijftien jaar, daar is nagenoeg altijd een zekere vorm van vervuiling aanwezig. Het is dus echt wel nodig om die installaties vooraf te bekijken, in te schatten hoeveel vuil kan er aanwezig zijn en op welke manier kan ik deze installatie het best reinigen en spoelen. 

[07:35] Preventieve maatregelen 
Wouter Polspoel: Ja, wat zijn volgens jou Yves de drie belangrijkste maatregelen die installateurs bij de installatie van een verwarmings- of koelinstallatie kunnen 
Yves Desplenter: nemen om problemen met systeemwater te vermijden? Als je vertrekt voor een nieuwe installatie dan dan heb je het ideale moment, je hebt helder water, neem alle voorzorgen die er kunnen zijn om dat water ook helder te houden. En dan denk ik aan demineraliseren en beschermen met F1 protector, corrosie-inhibitor. Als je het hebt over een bestaande installatie waarbij een vervuiling aanwezig is, dan praten we in eerste stap, installatie gaan reinigen, verder nog magneet filters gaan plaatsen op de retour om op die manier alle mogelijke vervuiling maximaal te verwijderen uit het cv-installatie. 

[08:28] Opvolging en onderhoud 
Wouter Polspoel: Ja oké. Hoe bewaak je dan de systeemwaterkwaliteit doorheen de levensduur van een installatie en gebeurt dat in de praktijk? 
Yves Desplenter: Er is nog altijd voorzien dat er een onderhoud is op een installatie en volgens de technische voorschrift 278 dient er bij het onderhoud van de cv-installatie ook te kijken geworden naar de waterkwaliteit. Jammerlijk genoeg is dat voorschrift voor velen dode letter. En zien we dat niet alle installateurs de installatie ook op die manier gaan opvolgen. Magneetfilters worden soms niet gereinigd. En nochtans is dat het uitgelezen moment om te gaan kijken wat is de waterkwaliteit die op een stevige installatie circuleren. 

[09:17] Verantwoordelijkheid voor onderhoud 
Wouter Polspoel: maar is dat de verantwoordelijkheid van de installateur recht om dat periodiek te gaan doen of is dat eigenlijk de eindgebruiker 
Yves Desplenter: die aan de bel moet trekken er is een wettelijke verplichting voor alles wat dat een gaswandketel is om de twee jaar een onderhoud te laten gebeuren dus dat is aan zich de verantwoordelijkheid van de eindgebruiker. Het is wel de verantwoordelijkheid van de installateur op het moment dat hij het onderhoud doet om ook de totale installatie in oog en schouw te nemen en te kijken wat er verder dient te gebeuren, zoals onder andere de magneetfilter die aanwezig is te reinigen. 

[09:57] Waterkwaliteit en garantievoorwaarden 
Wouter Polspoel: In welke mate speelt waterkwaliteit een rol in garantievoorwaarden? Stellen fabrikanten effectief specifieke eisen aan dat 
Yves Desplenter: systeem water? Zeker en vast. Als je kijkt naar de installatiehandleiding van gelijk welke fabrikant, meestal zal je daar dingen terugvinden. De hardheid van het vulwater, de geleidbaarheid van het vulwater, de pH van het vulwater, dient vooraf te worden in de cv-installatie. 

[10:25] Gevolgen bij defecten 
Wouter Polspoel: Ja, oké. En stel dan, ik begrijp dat zo’n garantie altijd geldt, als een installatie het dan begeeft omwille van slecht systeemwater, wat gebeurt dan concreet? Gaat de fabrikant die gewoon heel de installatie, dus de warmtepomp dan, vervangen? 
Yves Desplenter: Meestal zal er echt eerst worden gekeken van wat is het juiste probleem. Er is vervuiling, er moet een onderdeel vervangen worden en dan wordt er in gesprek tussen de installateur en de fabrikant van de warmtepomp heel vaak gekeken wat zijn de kosten en wie is daar dan uiteindelijk verantwoordelijk voor. Het blijft naast het feit dat het een technisch probleem is ook een puur economisch probleem en daar wordt dus heel vaak in de minnen een oplossing gevonden tussen installateur en fabrikant. 

[11:13] Pragmatische oplossingen in de sector 
Wouter Polspoel: Ja want daar ging het ook over in het rond de tafel gesprek. Ja, heel de installatie vervangen is heel duur en uiteraard kan een gebruiker ook niet zonder die installatie. Dus is het vaak zo dat er dan een, ja dat het probleem al snel wordt opgelost en dat het niet komt tot een totale vervanging of zelfs nog het voor de rechter slepen van de fabrikant of zo. 
Yves Desplenter: Dat zijn altijd lange procedures. In die zin wordt dat door de sector meestal vermeden en wordt er gekeken of er eventueel naar een oplossing tussen partijen kan gevonden worden. 

[11:54] Mentaliteitsverandering in de sector 
Wouter Polspoel: Ja, je hebt het misschien daar straks al licht aangeraakt, maar zie je vandaag een mentaliteitsverandering bij installateurs en studiebureaus rond systeemwaterkwaliteit in verwarming en koelinstallaties? 
Yves Desplenter: Je hebt de twee kanten. Laten we beginnen bij het positieve. Je hebt inderdaad een aantal mensen die zich laten begeleiden als studiebureau, als installateur, die raadvragen bij fabrikanten van warmtepompen. Wat is er nu juist veranderd tussen een klassieke gaswandketel en een warmtepomp? Wat verandert er aan de techniek? Wat moeten wij anders doen? Hoe kunnen we dat gaan begeleiden. En dat stemt me toch wel hoopvol. Er zijn een aantal spelers op de markt die nog altijd proberen van gewoon ketel van de muur, andere ketel tegen de muur, dat principe gaan we met de warmtepomp proberen te doen. Gewoon snel die oude ketel weg, de warmtepomp en hupsakee, alles is klaar. Mijn hoop is dat de eerste groep voldoende groot en voldoende sterk wordt om die energietransitie in goede banen te begeleiden. 

[13:04] Verwachting voor de toekomst 
Wouter Polspoel: En is dat louter een hoop of is dat ook wel een verwachting? 
Yves Desplenter: Het is een verwachting en met veel spelers in de sector zijn we daarmee bezig. Onder andere door continu het aspect van waterkwaliteit naar voren te schuiven, het belang ervan uit te leggen, de mogelijkheid om training te volgen, de mogelijkheid om informatie op te vragen en op gewoon de juiste technieken toe te passen. 

[13:31] Aanbeveling voor de sector 
Wouter Polspoel: Ja oké, laatste vraag Yves. Stel je mag een aanbeveling formuleren voor de sector, dus de installatiesector, om de systeemwaterkwaliteit in verwarming en koelinstallaties te verbeteren. Wat zou die zijn? 
Yves Desplenter: Laat u begeleiden door vakbekwame mensen. Vraag bij uw fabrikant van een warmtepomp naar een training. Vraag waarom waterkwaliteit kan belangrijk zijn, wat het voordeel in het totale concept van een verwarmingsinstallatie is. Heb je vragen, stel die. 

[14:05] Afsluiting 
Wouter Polspoel: Ja, en die richt je dan voor alle duidelijkheid tot de installateur, niet tot de eindgebruiker. 
Yves Desplenter: De installateur is degene die het kennisniveau zou moeten hebben om deze energietransitie op 
Wouter Polspoel: een goede manier tot stand te brengen. Oké, dat is een mooie conclusie. Dank u wel Yves. Dus ook nog even meegeven dat jij ook in het rond de tafel gesprek zat over dit thema en waarvan de neerslag te lezen is in Installatie en Bouw 2 van dit jaar en dat nummer verschijnt ergens in de tweede helft van april. 
Yves Desplenter: Dank u wel, Wouter.